Το παρόν υπόμνημα κατατίθεται με στόχο την ανάδειξη συγκεκριμένων, ρεαλιστικών και άμεσα εφαρμόσιμων παρεμβάσεων για την ενίσχυση της επιχειρηματικότητας, του εμπορίου, της απασχόλησης και της εξωστρέφειας στον Νομό Δράμας.
Η πόλη της Δράμας διαθέτει ισχυρή παραγωγική και εξαγωγική βάση, με επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε τομείς όπως το μάρμαρο, τα αγροτικά και μεταποιημένα προϊόντα, το κρασί, η ξυλεία και η βιομηχανία. Παρά τα συγκριτικά αυτά πλεονεκτήματα, η τοπική οικονομία αντιμετωπίζει σοβαρά διαρθρωτικά προβλήματα λόγω υψηλού λειτουργικού κόστους, έλλειψη υποδομών, μειωμένη φοιτητική παρουσία, περιορισμένα κίνητρα για επενδύσεις και έντονο αθέμιτο ανταγωνισμό από τρίτες χώρες και ασιατικές πλατφόρμες.
Το παρόν Στρατηγικό Σχέδιο Ανάπτυξης Εμπορίου και Επιχειρηματικότητας αποτυπώνει αναλυτικά τα αιτήματα και τις προτάσεις της τοπικής επιχειρηματικής κοινότητας. Δεν αποτελεί θεωρητικό κείμενο, αλλά ένα πρακτικό και εφαρμόσιμο πλαίσιο παρεμβάσεων που στοχεύει στη βιώσιμη ανάπτυξη, στη δημιουργία θέσεων εργασίας και στην επαναφορά της Δράμας σε τροχιά οικονομικής προόδου.
1. ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΚΑΙ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗ ΤΟΥ ΤΕΛΩΝΕΙΟΥ ΔΡΑΜΑΣ
Στον Νομό Δράμας δραστηριοποιούνται περισσότερες από 100 εξαγωγικές επιχειρήσεις. Πρόκειται για επιχειρήσεις που στηρίζουν την τοπική οικονομία, δημιουργούν θέσεις εργασίας και ενισχύουν την εξωστρέφεια της χώρας. Παρ’ όλα αυτά, το Τελωνείο Δράμας δεν διαθέτει την απαιτούμενη στελέχωση και επιχειρησιακή δυνατότητα ώστε να εξυπηρετεί τον όγκο και τη σημασία αυτής της δραστηριότητας. Η γεωγραφική θέση της Δράμας, σε άμεση γειτνίαση με τα σύνορα της Βουλγαρίας, καθιστά το Τελωνείο κρίσιμο κόμβο για το διασυνοριακό εμπόριο. Οι καθυστερήσεις και οι δυσλειτουργίες αυξάνουν το κόστος για τις επιχειρήσεις και μειώνουν την ανταγωνιστικότητά τους.
Παράλληλα, τα τελωνεία αποτελούν βασικό μηχανισμό ελέγχου προϊόντων που εισέρχονται από τρίτες χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η έλλειψη επαρκών ελέγχων ευνοεί τον αθέμιτο ανταγωνισμό, ιδιαίτερα από ασιατικές πλατφόρμες που δεν λειτουργούν με τους ίδιους φορολογικούς και ποιοτικούς κανόνες.
Ζητούμε την άμεση ενίσχυση και πλήρη στελέχωση του Τελωνείου Δράμας, ώστε να στηριχθεί ουσιαστικά η εξαγωγική δραστηριότητα και να προστατευτεί η ελληνική παραγωγή.
2. ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΙΚΗ ΣΥΝΔΕΣΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΔΡΑΜΑΣ ΜΕ ΤΟ ΛΙΜΑΝΙ ΤΗΣ ΚΑΒΑΛΑΣ
Η δημιουργία σιδηροδρομικής σύνδεσης μεταξύ της Βιομηχανικής Περιοχής Δράμας και του λιμανιού της Καβάλας αποτελεί έργο στρατηγικής σημασίας. Σήμερα, το κόστος μεταφοράς επιβαρύνει σημαντικά τις εξαγωγικές επιχειρήσεις και περιορίζει τη δυνατότητά τους να ανταγωνιστούν στις διεθνείς αγορές. Η απευθείας σύνδεση με το λιμάνι θα μειώσει δραστικά το μεταφορικό κόστος, θα επιταχύνει τις εξαγωγικές διαδικασίες και θα καταστήσει τη Δράμα ελκυστικό τόπο για νέες επενδύσεις. Επιχειρήσεις που σήμερα επιλέγουν άλλες περιοχές, θα έχουν λόγο να εγκατασταθούν στη Δράμα γνωρίζοντας ότι έχουν άμεση πρόσβαση σε πύλη εξαγωγών. Πρόκειται για υποδομή που δεν ωφελεί μόνο τη Δράμα, αλλά ολόκληρη τη Βόρεια Ελλάδα.
3. ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΤΗΣ ΔΡΑΜΑΣ ΣΕ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ LOGISTICS ΚΑΙ ΕΞΑΓΩΓΩΝ
Η Δράμα μπορεί να λειτουργήσει ως περιφερειακό κέντρο logistics, αξιοποιώντας τη γεωγραφική της θέση, τη Βιομηχανική Περιοχή και τη δυναμική των τοπικών εξαγωγικών επιχειρήσεων. Η ανάπτυξη οργανωμένων υποδομών αποθήκευσης και διακίνησης στη ΒΙ.ΠΕ. Δράμας μπορεί να μειώσει το κόστος για τις επιχειρήσεις και να δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας. Η πόλη δεν χρειάζεται να γίνει λιμάνι. Χρειάζεται να γίνει ένας λειτουργικός κόμβος που θα συνδέει την παραγωγή με τα σύνορα και τις διεθνείς αγορές. Η εγγύτητα με το λιμάνι της Καβάλα, η ύπαρξη σιδηροδρομικής σύνδεσης, καθώς και η πρόσβαση προς τη Βουλγαρία μέσω των βασικών οδικών αξόνων, ενισχύουν τον ρόλο της Δράμας σε αυτή την κατεύθυνση. Για να μπορέσει αυτό το μοντέλο να προχωρήσει, απαιτούνται άμεσα φορολογικά και εργατικά κίνητρα, ώστε να δοθεί ουσιαστικό κίνητρο στις επιχειρήσεις να επενδύσουν στη Βιομηχανική Περιοχή της Δράμας.
4. ΜΕΙΩΣΗ ΤΟΥ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟΥ ΚΟΣΤΟΥΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ
Το ενεργειακό κόστος αποτελεί σήμερα έναν από τους βασικότερους παράγοντες που υπονομεύουν την ανταγωνιστικότητα των ελληνικών επιχειρήσεων. Εμπορικά καταστήματα, βιοτεχνίες, μεταποιητικές μονάδες και μικρομεσαίες επιχειρήσεις καλούνται να λειτουργήσουν σε ένα περιβάλλον διαρκώς αυξανόμενων τιμών ηλεκτρικής ενέργειας, χωρίς επαρκή εργαλεία αντιστάθμισης ή ειδική μέριμνα από την Πολιτεία. Την ίδια στιγμή, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η διεθνής ναυτιλία και τα πλοία εμπορικής χρήσης απαλλάσσονται από ΦΠΑ και ειδικούς φόρους κατανάλωσης στα καύσιμα, βάσει κοινοτικού πλαισίου. Η εξαίρεση αυτή στηρίζεται στη λογική της
διατήρησης της διεθνούς ανταγωνιστικότητας του κλάδου και της αποφυγής μετακύλισης του κόστους στις εφοδιαστικές αλυσίδες. Ωστόσο, δημιουργείται μια δομική ανισότητα. Οι επιχειρήσεις της ξηράς που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της εθνικής οικονομίας, της απασχόλησης και της τοπικής ανάπτυξης επιβαρύνονται με υπέρογκο ενεργειακό κόστος, το οποίο δεν μπορούν ούτε να απορροφήσουν ούτε να μετακυλίσουν στον τελικό καταναλωτή χωρίς απώλεια τζίρου. Το υψηλό ενεργειακό κόστος μειώνει δραστικά τα περιθώρια κέρδους, οδηγεί σε αύξηση τιμών και απώλεια ανταγωνιστικότητας, προκαλεί αναστολή επενδύσεων και τεχνολογικού εκσυγχρονισμού, ενισχύει το φαινόμενο των λουκέτων και της αποεπένδυσης, λειτουργεί αποτρεπτικά για τη μεταποίηση και τη βιομηχανία χαμηλής και μέσης έντασης ενέργειας. Ιδιαίτερα σε περιφερειακές και ακριτικές περιοχές, όπου το λειτουργικό κόστος είναι ήδη αυξημένο η ενέργεια μετατρέπεται σε παράγοντα οικονομικού αποκλεισμού. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δίνει τη δυνατότητα στα κράτη-μέλη να εφαρμόζουν, μειωμένους συντελεστές ΦΠΑ στην ενέργεια, ειδικά επαγγελματικά τιμολόγια, κρατικές ενισχύσεις εντός των πλαισίων de minimis, μηχανισμούς αντιστάθμισης ενεργειακού κόστους για επιχειρήσεις. Πολλές ευρωπαϊκές χώρες έχουν ήδη υιοθετήσει στοχευμένες πολιτικές προστασίας των επιχειρήσεών τους, αναγνωρίζοντας ότι η ενέργεια δεν είναι απλώς ένα ακόμη κόστος, αλλά στρατηγικός παράγοντας οικονομικής αντοχής. Ζητούμε:
• Μείωση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας για τις επιχειρήσεις, μέσω μόνιμων και όχι αποσπασματικών μέτρων.
• Επανεξέταση του ΦΠΑ στην ηλεκτρική ενέργεια, με στόχο μειωμένο ή ειδικό συντελεστή για επαγγελματική χρήση.
• Θέσπιση ειδικών επαγγελματικών τιμολογίων, προσαρμοσμένων στον κύκλο εργασιών και τη χρήση ενέργειας.
• Σταθερό και προβλέψιμο ενεργειακό πλαίσιο, ώστε οι επιχειρήσεις να μπορούν να προγραμματίσουν επενδύσεις και ανάπτυξη.
• Ιδιαίτερη μέριμνα για μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις και για τις περιφέρειες, όπου το ενεργειακό κόστος λειτουργεί πολλαπλασιαστικά αρνητικά.
Η μείωση του ενεργειακού κόστους δεν αποτελεί προνόμιο, αλλά αναγκαία συνθήκη επιβίωσης για την ελληνική επιχειρηματικότητα. Αν η Πολιτεία επιθυμεί πραγματικά μια ισχυρή, παραγωγική και ανταγωνιστική οικονομία, οφείλει να αντιμετωπίσει την ενέργεια όχι ως φορολογικό εργαλείο, αλλά ως μοχλό ανάπτυξης. Οι επιχειρήσεις της ξηράς αξίζουν ισότιμη μεταχείριση και ουσιαστική στήριξη όχι απλώς για να αντέξουν, αλλά για να μπορέσουν να αναπτυχθούν.
5. ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΤΟΥ ΤΑΜΕΙΟΥ ΑΝΕΡΓΙΑΣ ΣΕ ΤΑΜΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Το σημερινό σύστημα επιδότησης ανεργίας λειτουργεί κυρίως παθητικά, περιοριζόμενο στην προσωρινή οικονομική στήριξη του ανέργου χωρίς ουσιαστική επανένταξη στην αγορά εργασίας. Το
αποτέλεσμα είναι η μακροχρόνια ανεργία, η απώλεια δεξιοτήτων και η απομάκρυνση χιλιάδων ανθρώπων από την παραγωγική διαδικασία. Προτείνεται η μετατροπή του ταμείου ανεργίας σε ταμείο εργασίας, με στόχο την ενεργή απασχόληση και όχι απλώς την επιδότηση της ανεργίας. Συγκεκριμένα, το επίδομα ανεργίας δεν θα καταβάλλεται παθητικά, αλλά θα μετατρέπεται σε επιδότηση μισθού. Ο άνεργος θα απασχολείται σε επιχείρηση, το κράτος θα συνεχίζει να καταβάλλει το ποσό του επιδόματος ως βασικό μέρος του μισθού, ενώ η επιχείρηση θα συμμετέχει με 15% – 20% του συνολικού μισθολογικού κόστους. Με τον τρόπο αυτό δημιουργείται ένα τριμερές σχήμα συνεργασίας κράτους – εργαζόμενου – επιχείρησης, με αμοιβαίο όφελος. Για τον εργαζόμενο, το μέτρο σημαίνει εργασία αντί για αδράνεια, διατήρηση και αναβάθμιση δεξιοτήτων, εργασιακή εμπειρία και αυξημένες πιθανότητες μόνιμης απασχόλησης. Για την επιχείρηση, μειώνεται σημαντικά το κόστος πρόσληψης, γεγονός που ενθαρρύνει νέες θέσεις εργασίας, ιδιαίτερα σε μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις. Για το κράτος, τα χρήματα που ήδη δαπανώνται για επιδόματα επιστρέφουν στην πραγματική οικονομία, ενισχύοντας την παραγωγικότητα και μειώνοντας τη μακροχρόνια ανεργία. Ιδιαίτερη βαρύτητα μπορεί να δοθεί σε περιοχές με υψηλή ανεργία και πληθυσμιακή συρρίκνωση, όπως η Δράμα, καθώς και σε νέους, μακροχρόνια ανέργους και επαγγέλματα με έλλειψη προσωπικού. Το μέτρο αυτό δεν αποτελεί επιπλέον δημοσιονομικό βάρος, αλλά ανακατεύθυνση υπαρχόντων πόρων προς την εργασία και την ανάπτυξη.
6. ΕΘΝΙΚΗ ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΚΑΙ ΕΞΑΓΩΓΩΝ
Η δημιουργία μίας κρατικά υποστηριζόμενης Εθνικής Πλατφόρμας Ηλεκτρονικού Εμπορίου και Εξαγωγών αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για να μπορέσουν οι ελληνικές μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις να ανταγωνιστούν ισότιμα τις ασιατικές πλατφόρμες και τους διεθνείς κολοσσούς του ηλεκτρονικού εμπορίου. Η πλατφόρμα αυτή θα δίνει τη δυνατότητα σε κάθε ελληνική επιχείρηση: Nα πουλά τα προϊόντα της στην εγχώρια αγορά, Nα εξάγει οργανωμένα στο εξωτερικό, με ενσωματωμένα συστήματα logistics, πληρωμών και τελωνειακών διαδικασιών, ώστε να μειώνεται δραστικά το κόστος και η γραφειοκρατία.
Μία τέτοια εθνική πλατφόρμα μπορεί να αποτελέσει πραγματικό αντίβαρο στις ασιατικές πλατφόρμες, οι οποίες έχουν αναπτυχθεί μαζικά και επιθετικά, εκμεταλλευόμενες οικονομίες κλίμακας και χαμηλό λειτουργικό κόστος. Για να υλοποιηθεί όμως ένα τόσο φιλόδοξο και κρίσιμο έργο, απαιτείται:
• Κρατική στήριξη και επιδότηση,
• Πολιτική βούληση &
• Διάθεση της πλατφόρμας σε όλες τις ελληνικές επιχειρήσεις που επιθυμούν να αναπτυχθούν, χωρίς αποκλεισμούς.
Παράλληλα, η πλατφόρμα μπορεί να λειτουργήσει μέσω σύμπραξης Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ), συνδέοντας το κράτος με ιδιωτικές επιχειρήσεις τεχνολογίας, logistics και πληρωμών. Με αυτόν τον τρόπο διασφαλίζεται:
• Η ταχύτητα υλοποίησης,
• Η τεχνογνωσία &
• Η βιωσιμότητα του εγχειρήματος σε βάθος χρόνου.
Η Εθνική Πλατφόρμα Ηλεκτρονικού Εμπορίου δεν είναι απλώς ένα τεχνολογικό εργαλείο. Είναι αναπτυξιακή πολιτική, εργαλείο εξωστρέφειας και ουσιαστική απάντηση στην αποδυνάμωση της ελληνικής παραγωγής και του ελληνικού εμπορίου.
7. OPEN MALL – ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΓΕΙΤΟΝΙΩΝ
Τα Open Mall δεν αποτελούν μια απλή αισθητική παρέμβαση. Αποτελούν ουσιαστικό εργαλείο τοπικής ανάπτυξης και ενίσχυσης της εμπορικής δραστηριότητας. Μέσα από προγράμματα του ΕΣΠΑ, ολόκληροι δρόμοι και εμπορικές γειτονιές μπορούν να αναβαθμιστούν συνολικά και οργανωμένα, αποκτώντας Κοινή αισθητική, Ενιαία εικόνα βιτρίνας και Σαφή εμπορική ταυτότητα.
Ο στόχος είναι η δημιουργία εμπορικών γειτονιών με ομοιομορφία, όπου οι παρεμβάσεις (βιτρίνες, σήμανση, φωτισμός, αστικός εξοπλισμός) θα επιδοτούνται από τα προγράμματα του ΕΣΠΑ και θα εφαρμόζονται με ενιαίο σχεδιασμό. Με αυτόν τον τρόπο βελτιώνεται ουσιαστικά η εικόνα της πόλης, ενισχύεται η επισκεψιμότητα, αναβαθμίζεται η εμπειρία του καταναλωτή και στηρίζονται έμπρακτα οι τοπικές επιχειρήσεις. Τα Open Mall μπορούν να μετατρέψουν απλούς εμπορικούς δρόμους σε όμορφες, λειτουργικές και ζωντανές γειτονιές εμπορίου, που θα αποτελούν σημείο αναφοράς τόσο για τους κατοίκους όσο και για τους επισκέπτες της πόλης.
8. ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΦΟΙΤΗΤΙΚΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ
Η χαμηλή φοιτητική παρουσία έχει άμεσες και σοβαρές επιπτώσεις στην τοπική αγορά, στην ενοικίαση κατοικιών και στη συνολική οικονομική δραστηριότητα της πόλης. Σήμερα, οι σχολές που λειτουργούν στη Δράμα είναι προσβάσιμες κυρίως μέσω της Πρώτης Δέσμης. Προτείνεται να επεκταθεί η πρόσβαση των ίδιων σχολών και στη Τέταρτη Δέσμη, ώστε να διευρυνθεί άμεσα το πεδίο εισαγωγής και να αυξηθεί ο αριθμός των φοιτητών χωρίς τη δημιουργία νέων τμημάτων.
Παράλληλα, κρίνεται απαραίτητη η ενίσχυση και η σύνδεση των υφιστάμενων σχολών με τεχνικές και επαγγελματικές κατευθύνσεις, ώστε να προσελκύονται φοιτητές με πιο πρακτικό και εφαρμοσμένο αντικείμενο σπουδών, που ανταποκρίνεται και στις ανάγκες της τοπικής οικονομίας. Το ιδανικό σενάριο είναι η ίδρυση νέων σχολών. Ωστόσο, επειδή αυτό ενδέχεται να μην είναι άμεσα εφικτό, η ενίσχυση και διεύρυνση της πρόσβασης των ήδη υπαρχουσών σχολών
αποτελεί τη μόνη ρεαλιστική και άμεσα εφαρμόσιμη λύση για την αύξηση της φοιτητικής παρουσίας στη Δράμα. Η αύξηση των φοιτητών σημαίνει ,μεγαλύτερη επισκεψιμότητα στην πόλη,
τόνωση της τοπικής αγοράς, ενίσχυση της ενοικίασης κατοικιών και συνολική αναβάθμιση της οικονομικής και κοινωνικής ζωής.
9. ΕΙΔΙΚΟ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΟ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΑΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ
Η Δράμα χρειάζεται ένα ειδικό καθεστώς φορολογικών και εργασιακών κινήτρων προκειμένου να παραμείνει ανταγωνιστική και να συγκρατήσει επιχειρήσεις, θέσεις εργασίας και πληθυσμό. Πρόκειται για μία κρίσιμη περιφερειακή πόλη, η οποία επηρεάζεται έντονα από τη συγκέντρωση δραστηριοτήτων στην Αττική. Αν πράγματι, όπως δηλώνει η κυβέρνηση, στόχος είναι η ενίσχυση της Περιφέρειας και η αποσυμφόρηση της Αττικής, τότε απαιτούνται συγκεκριμένα και στοχευμένα κίνητρα, όχι γενικές διακηρύξεις.
Στο πλαίσιο αυτό προτείνεται:
• Μείωση εργοδοτικών εισφορών για τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην περιοχή,
• Στοχευμένα φορολογικά bonus για νέες επενδύσεις και διατήρηση θέσεων εργασίας,
• Προτεραιότητα ένταξης σε προγράμματα ΕΣΠΑ για επιχειρήσεις της Δράμας.
Τέτοιου είδους παρεμβάσεις μπορούν να λειτουργήσουν ως πραγματικά αντικίνητρα για τη φυγή επιχειρήσεων προς τα μεγάλα αστικά κέντρα και ως κίνητρα για εγκατάσταση και ανάπτυξη στην
Περιφέρεια. Η ενίσχυση της Δράμας μέσω ειδικού φορολογικού και εργασιακού καθεστώτος δεν αποτελεί προνόμιο, αποτελεί αναπτυξιακή αναγκαιότητα και ουσιαστικό εργαλείο περιφερειακής σύγκλισης.
10. ΚΑΤΑΡΓΗΣΗ ΤΟΥ ΤΕΚΜΑΡΤΟΥ ΤΡΟΠΟΥ ΦΟΡΟΛΟΓΗΣΗΣ
Ο τεκμαρτός τρόπος φορολόγησης που θεσπίστηκε με τον φορολογικό νόμο του 2023 αποτελεί ένα άδικο και μη ρεαλιστικό μέτρο, καθώς φορολογεί τις επιχειρήσεις με βάση υποθετικά εισοδήματα και όχι τα πραγματικά τους έσοδα και κέρδη. Αγνοεί πλήρως τις ιδιαιτερότητες κάθε κλάδου, τη γεωγραφική θέση, τη μειωμένη κατανάλωση και τις αυξημένες λειτουργικές δαπάνες. Στην πράξη, χιλιάδες μικρές και ατομικές επιχειρήσεις καλούνται να πληρώσουν φόρους για εισόδημα που δεν έχει παραχθεί. Σε συνθήκες υψηλού ενεργειακού κόστους, αυξημένων ενοικίων και γενικευμένης ακρίβειας, το τεκμαρτό δεν λειτουργεί ως εργαλείο φορολογικής δικαιοσύνης, αλλά ως μηχανισμός εξόντωσης της μικρής επιχειρηματικότητας. Ήδη μέσα στο 2025 έχουν καταγραφεί σημαντικά λουκέτα στην αγορά. Αν το μέτρο δεν καταργηθεί άμεσα, το 2026 αναμένεται περαιτέρω συρρίκνωση της επιχειρηματικής δραστηριότητας, απώλεια θέσεων εργασίας και τελικά μείωση και όχι αύξηση των δημόσιων εσόδων.
Ζητούμε την άμεση κατάργηση του τεκμαρτού τρόπου φορολόγησης και την επιστροφή σε ένα δίκαιο φορολογικό σύστημα, βασισμένο στα πραγματικά οικονομικά δεδομένα των επιχειρήσεων, με σεβασμό στην αρχή της αναλογικότητας και της βιωσιμότητας της αγοράς.
Η Δράμα μπορεί να ανακάμψει από την καθοδική πορεία που ακολουθεί τα τελευταία χρόνια.
Η προϋπόθεση, όμως, είναι να υπάρξουν συγκεκριμένες αποφάσεις και στοχευμένες πολιτικές, όπως αυτές που αναφέρθηκαν παραπάνω. Με την εφαρμογή των προτάσεων για την ενίσχυση του εμπορίου, τη στήριξη της επιχειρηματικότητας, την αύξηση της φοιτητικής παρουσίας, την
αναβάθμιση των εμπορικών γειτονιών και τη θέσπιση ειδικών φορολογικών και εργασιακών
κινήτρων, η Δράμα μπορεί να αλλάξει κατεύθυνση. Η επιχειρηματικότητα μπορεί να ξαναβρεί χώρο να αναπτυχθεί, η εμπορική δραστηριότητα να αναζωογονηθεί και η οικονομία του νομού να μπει σε τροχιά ουσιαστικής ανάκαμψης. Η Δράμα δεν ζητά προνόμια. Ζητά ίδιες ευκαιρίες ανάπτυξης, ώστε να μπορέσει να αξιοποιήσει τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα και να ξαναγίνει ένας ζωντανός και δυναμικός τόπος για κατοίκους, επιχειρήσεις και νέους ανθρώπους.
